สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา เลือกอย่างไรให้ตอบโจทย์เห็นผลจริง

หากก่อนและหลังออกกำลังกายวอร์มร่างกายไม่ดีและพักผ่อนไม่เพียงพอ อาจทำให้กล้ามเนื้อบาดเจ็บได้ง่าย แม้แต่นักกีฬาที่ออกกำลังกายประจำยังเสี่ยงบาดเจ็บได้ถ้าไม่เตรียมร่างกายให้พร้อม หากปล่อยไว้ไม่ดูแล อาจลุกลามจนกลายเป็นอาการเรื้อรัง

บทความนี้ศิริราชบำรุงเวชจะพาคุณมารู้จัก สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา ไอเทมสำหรับสายออกกำลังกายที่ในปัจจุบันมีให้เลือกหลายแบบ แต่จะเลือกอย่างไรให้ตอบโจทย์และเห็นผลที่สุด ศิริราชบำรุงเวชพาไปหาคำตอบกัน

Highlight

• สเปรย์แก้ปวดกับสเปรย์เย็นไม่เหมือนกัน สเปรย์เย็นทั่วไปมีไว้แค่ลดอุณหภูมิผิว แต่สเปรย์แก้ปวดนักกีฬาช่วยบรรเทาปวดและต้านอักเสบ

• สเปรย์แก้ปวดคือ "ตัวช่วย" ไม่ใช่การรักษาทั้งหมด ในกรณีที่บาดเจ็บในระดับรุนแรง เช่น กระดูกหักหรือข้อหลุด สเปรย์ไม่อาจรักษาได้ ต้องไปพบแพทย์โดยด่วน

• สเปรย์สูตรเย็นเหมาะสำหรับอาการที่เกิดขึ้นฉับพลัน ใช้เพื่อลดบวมและหยุดการอักเสบ สเปรย์สูตรร้อนเหมาะสำหรับอาการปวดตึงกล้ามเนื้อหรือใช้เพื่อวอร์มร่างกายก่อนเล่นกีฬา

• ส่วนผสมสำคัญอย่าง Menthol, Camphor และ Methyl Salicylate ในสเปรย์แก้ปวดนักกีฬา ช่วยเรื่องการไหลเวียนเลือดและทำให้รู้สึกปวดน้อยลง

• ไม่ควรใช้สเปรย์กับแผลสดหรือแผลถลอก เลี่ยงการพ่นหลายสูตรพร้อมกันในจุดเดียว เพราะเสี่ยงผิวระคายเคืองรุนแรง

อาการบาดเจ็บขณะเล่นกีฬาเกิดจากอะไร ?

ก่อนเลือกสเปรย์แก้ปวดนักกีฬา สิ่งสำคัญคือการเข้าใจความเสี่ยงจากอุบัติเหตุจากการออกกำลังกาย เล่นกีฬา หรือทำกิจกรรมที่ต้องขยับร่างกายหนักซ้ำ ๆ ซึ่งส่วนใหญ่อาการบาดเจ็บมักเกิดจากขาดการวอร์มร่างกายหรือยืดเหยียด โอกาสทำให้ร่างกายไม่ยืดหยุ่น อาจทำให้กล้ามเนื้อตึง จนนำไปสู่การพลิก เกร็ง ฉีกขาดได้ง่าย โดยอาการบาดเจ็บสามารถแบ่งความรุนแรงออกเป็น 3 ระดับ ดังนี้

3 ระดับอาการบาดเจ็บ

1. ระดับเบื้องต้น

เป็นกลุ่มอาการในระดับที่ “กล้ามเนื้อและเส้นเอ็นถูกยืดออกเกินไปและฉีกเล็กน้อย” จนรู้สึกเจ็บแปลบ ๆ ตึง ๆ ทำให้ขยับหรือเคลื่อนไหวร่างกายลำบากเล็กน้อย เช่น ผิวหนังฉีกขาด ข้อต่อแพลง และตะคริว เป็นต้น

2. ระดับปานกลาง

ในระดับนี้จะรู้สึกปวดมากขึ้น มีอาการบวมและเห็นรอยฟกช้ำชัดเจน เกิดจาก “การฉีกขาดของเนื้อเยื่อบางส่วน” ทำให้ลงน้ำหนักได้ไม่เต็มที่หรือขยับข้อต่อลำบาก (ควรใช้สเปรย์แก้ปวดนักกีฬาช่วยเหลือเบื้องต้นหรือประคบเย็น) เช่น เอ็นฉีกขาดบางส่วน (มักเป็นที่หัวเข่าและข้อเท้า) และกล้ามเนื้ออักเสบ

3. ระดับรุนแรง

ระดับความบาดเจ็บขั้นรุนแรงมักเกี่ยวข้องกับ “ข้อเคลื่อน ข้อหลุด กระดูกหัก” อวัยวะผิดรูปและรู้สึกเจ็บปวดรุนแรงมาก ซึ่งในระดับนี้ต้องพบแพทย์โดยด่วน ห้ามดัดหรือจัดทรงอวัยวะร่างกายเอง

แต่ยังมี “ระดับที่อันตรายถึงชีวิต” หากส่วนใดในร่างกายได้รับบาดเจ็บขั้นรุนแรง เช่น ถูกกระแทกโดยตรงที่หัว ลำคอ จนหมดสติ หรืออาการหัวใจทำงานผิดจังหวะ เมื่อเกิดเหตุการณ์เหล่านี้ ควรนำผู้ป่วยไปโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด

ไอเทมที่ควรพกติดตัวไปออกกำลังกาย

เมื่อร่างกายพร้อม ไอเทมที่ควรพกติดตัวป้องกันเหตุการณ์ไม่คาดคิด นั่นคือ “เวชภัณฑ์” ยาหรืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ใช้รับมืออุบัติเหตุเบื้องต้น เพื่อลดการบาดเจ็บให้มากที่สุด ได้แก่

• แอลกอฮอล์ล้างแผล : ใช้ฆ่าเชื้อโรครอบแผลขั้นเบื้องต้น

• สำลีอนามัยเกรดการแพทย์ : ใช้ซับแผลและเช็ดทำความสะอาด

• ผ้าพันแผล : ช่วยห้ามเลือดและลดการเคลื่อนไหว พยุงส่วนที่บาดเจ็บ

• เทปพยุงกล้ามเนื้อ (Kinesio Tape) : ช่วยประคองกล้ามเนื้อ แต่ยังสามารถเคลื่อนไหวได้

• ปลอกเข่าหรือปลอกแขน : ช่วยพยุงกล้ามเนื้อและข้อต่อ จำกัดการเคลื่อนไหว ลดแรงกระแทก

และไอเทมที่ในสายออกกำลังควรมีในยุคนี้ คือ สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา ตัวช่วยลดอาการเฉพาะจุด ซึ่งมีหลายสูตรและส่วนผสมต่างกัน การเลือกใช้ให้เหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญ ไม่ใช่ทุกสเปรย์จะมีสรรพคุณที่ตอบโจทย์

สเปรย์แก้ปวดนักกีฬาคืออะไร?

สเปรย์แก้ปวด (Pain Relief Spray) คือ เวชภัณฑ์ประเภทหนึ่ง ที่มีรูปแบบการใช้งานเป็นการฉีดพ่นละอองสำหรับใช้ภายนอก ถูกออกแบบมาเพื่อระงับความเจ็บปวดและอาการตึงของกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และข้อต่อได้เฉพาะจุดอย่างรวดเร็ว ทำหน้าที่เบี่ยงเบนสัญญาณความเจ็บปวด ทำให้รู้สึกปวดน้อยลงได้ทันทีหลังจากพ่นสเปรย์

ดังนั้น สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา ถือเป็นไอเทมสำคัญของนักกีฬาหรือผู้ที่รักการออกกำลังกาย เพื่อใช้บรรเทาความเจ็บปวดได้ในทันที แต่ปัจจุบันมีการจำหน่ายสเปรย์หลายแบบ ทำให้หลายคนสับสนระหว่าง "สเปรย์รักษาช่วยบรรเทา" กับ "สเปรย์เย็นที่ช่วยให้สดชื่น" ถ้าเลือกใช้ผิดประเภทอาจทำให้อาการบาดเจ็บไม่เห็นผล

สเปรย์แก้ปวดนักกีฬาต่างจากสเปรย์เย็นอย่างไร?

สเปรย์เย็น (Cooling Spray) : เป็นสเปรย์ที่ถูกคิดค้นมาเพื่อลดความร้อนบนผิวให้ผิวรู้สึกสดชื่นทันทีที่ใช้ เป็นผลิตภัณฑ์สะดวกพกพา เหมาะใช้ในวันที่อากาศร้อนชื้นจนตัวเหนียว แต่ไม่สามารถบรรเทาอาการอักเสบของกล้ามเนื้อหรือซ่อมแซมกล้ามเนื้อโดยตรง ส่วนใหญ่จะมีส่วนผสมหลักที่ช่วยในเรื่องความชุ่มชื้น เช่น เมนทอล, น้ำแร่, ว่านหางจระเข้, กลีเซอรีน เป็นต้น

ส่วนผสมของสเปรย์แก้ปวด

สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา ถูกออกแบบมาเพื่อใช้บรรเทาอาการปวดและลดการบาดเจ็บกล้ามเนื้อ ข้อต่อ และเส้นเอ็น มีทั้งแบบร้อนและเย็น ส่วนใหญ่มักจะมีส่วนผสมที่ช่วยบรรเทา ดังนี้

• เมนทอล (Levomenthol) : สารที่ให้ความเย็น ช่วยให้ผิวหนังรู้สึกปวดน้อยลง

• การบูร (Camphor) : สารที่ช่วยกระตุ้นการทำงานระบบไหลเวียนเลือดและต้านอักเสบ

• น้ำมันระกำ (Methyl Salicylate) : สารระงับอาการปวด ลดการอักเสบเฉพาะจุดได้อย่างรวดเร็ว

• น้ำมันยูคาลิปตัส (Eucalyptol) : ช่วยลดการระคายเคืองของผิว ลดการบวมแดง

• ลาเวนเดอร์ (Lavender) : ช่วยให้ระบบประสาทรู้สึกสงบ คลายความเกร็งสะสมในกล้ามเนื้อ

นอกจากนี้ยังมีส่วนผสมอื่น ๆ ที่มักพบเห็นได้ในสเปรย์แก้ปวดนักกีฬา เช่น ขมิ้นชัน ไพล ใบกระดูกไก่ดำ พริก ขิง มะกรูด เป็นต้น ส่วนใหญ่มีสรรพคุณช่วยบรรเทาปวดกล้ามเนื้อตามธรรมชาติ

5 วิธีเลือกสเปรย์แก้ปวดนักกีฬา

1. เลือกสูตรให้เหมาะกับอาการ
   - สูตรร้อน : ใช้คลายเส้น เหมาะกับอาการปวดตึง กล้ามเนื้อยึด หรือใช้ตอนวอร์มร่างกายก่อนเล่นกีฬา
   - สูตรเย็น : ใช้ลดบวม เหมาะใช้ทันทีเมื่อเกิดอุบัติเหตุ (พลิก เคล็ด แพลง) เพื่อหยุดการอักเสบ

2. ตรวจส่วนผสมหลัก : เลือกสเปรย์ที่มีส่วนผสมช่วยบรรเทา เช่น เมนทอล, การบูร, น้ำมันระกำ เป็นต้น เพื่อให้มั่นใจว่าแก้ปวดได้จริง

3. ซึมไว แห้งเร็ว : สเปรย์แก้ปวดนักกีฬาที่ดีไม่ควรเหนียวเหนอะ เพื่อความสบายผิวและคล่องตัว

4. บรรจุภัณฑ์แข็งแรง : พกพาง่าย หัวฉีดพ่นกระจายตัวได้ดี

5. ได้มาตรฐานตามกฎหมาย : เลือกสเปรย์แก้ปวดนักกีฬาที่มีทะเบียน อย. และผ่านการรับรองแพทย์

ข้อควรระวังการใช้สเปรย์แก้ปวด

1. ไม่ควรใช้สเปรย์หลายสูตรพร้อมกัน เพราะผิวอาจระคายเคืองและอักเสบขึ้นจากปฏิกิริยาของส่วนผสม

2. เลี่ยงการใช้กับแผลสด ผิวถลอก ใบหน้า และดวงตา เพราะส่วนผสมส่วนใหญ่ทำให้แผลอาจแสบร้อนรุนแรงขึ้น

3. หยุดใช้และล้างน้ำเปล่าทันที เมื่อเกิดผื่นคันแสบร้อนหรือผิวหนังแดงผิดปกติหลังพ่นสเปรย์

4. การใช้สเปรย์คือการบรรเทาอาการเฉพาะหน้า หากอาการรุนแรงขึ้น ควรไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทันที

สรุป : สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา เลือกใช้ให้ดี รับมือได้ทันทุกกิจกรรม

การออกกำลังกาย เล่นกีฬา หรือทำกิจกรรมต่าง ๆ เราไม่อาจรู้ว่าอุบัติเหตุจะเกิดขึ้นตอนไหน แต่เราสามารถลดความเสี่ยงและรับมือด้วยการปฐมพยาบาลอย่างถูกวิธี พร้อมพกเวชภัณฑ์ที่จำเป็นติดตัวเสมอ โดยเฉพาะ “สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา” สูตรที่เหมาะกับอาการและผ่านมาตรฐานปลอดภัย

นอกจากนี้ร่างกายจะฟื้นตัวเร็วขึ้นหากมีการดูแลตัวเองเบื้องต้นตามหลัก R.I.C.E เริ่มจากพักกล้ามเนื้อ (Rest) และประคบเย็น (Ice) หรือใช้สเปรย์แก้ปวดนักกีฬา จากนั้นใช้ผ้าพันกระชับจำกัดการเคลื่อนไหว (Compression) พร้อมยกอวัยวะส่วนที่ปวดให้สูงกว่าระดับหัวใจ (Elevation) เพื่อลดการบวม เร่งการฟื้นฟูกล้ามเนื้อ ให้ร่างกายกลับมาแข็งแรง พร้อมออกไปทำกิจกรรมที่ชื่นชอบ