มือเคล็ดอันตรายไหม? เช็กอาการพร้อมดูแลให้ถูกวิธี

“มือ” คืออวัยวะสำคัญที่เราใช้งานทุกวันหรือแทบจะตลอดเวลา จึงไม่แปลกที่อาการมือเคล็ดจะเกิดได้ง่าย แต่หลายคนมักจะปล่อยไว้โดยไม่รักษาเพราะคิดว่าเดี๋ยวก็ดีขึ้นเอง แต่ที่จริงอาจทำให้ข้อมืออาจอักเสบเรื้อรังและบาดเจ็บได้ง่าย ดังนั้น เมื่อเรารู้วิธีดูแลมือที่ถูกต้องตั้งแต่เริ่มเป็นอาการ ก็สามารถลดโอกาสเป็นซ้ำเรื้อรังได้

บทความนี้ ศิริราชบำรุงเวช จะพาไปทำความเข้าใจมือเคล็ดและเรื่องที่ไม่ควรละเลย เพื่อป้องกันอาการเรื้อรังรักษายากขึ้น และสร้างเกราะป้องกันในระยะยาว

อาการมือเคล็ดคืออะไร?

อาการมือเคล็ด (Wrist Sprain) คือ อาการที่เกิดจากเอ็นยึดข้อต่อของกระดูกอักเสบ โดยเป็นการยืดจนตึงเกินจนถึงขั้นเอ็นฉีกขาด แต่กระดูกยังอยู่ในตำแหน่งเดิมและไม่มีการแตกหักหรือคลาดเคลื่อน ซึ่งอาการมือเคล็ดเสี่ยงต่อการเป็นโรคปลอกหุ้มเอ็นข้อมืออักเสบ

สิ่งที่น่าสนใจสำหรับอาการนี้ก็คือ มือเคล็ดไม่ได้เกิดจากอุบัติเหตุรุนแรงเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันที่ใช้มือซ้ำ ๆ

พฤติกรรมแบบไหนเสี่ยงมือเคล็ด?

อาการมือเคล็ดสามารถเกิดหลายสถานการณ์ ไม่ว่าจะมาจากอุบัติเหตุที่เกิดทันทีหรือการสะสมซ้ำ ๆ มาเช็กดูกันว่าพฤติกรรมเสี่ยงใดตรงกับคุณ

1. ใช้มือทำงานท่าเดิมซ้ำ ๆ

ในแต่ละวันที่เราใช้มือทำงานในท่าเดิมต่อเนื่องนาน ๆ อาจทำให้กล้ามเนื้อและเอ็นข้อมือเกร็งสะสม จนเกิดพังผืดก่อนจะเป็นมือเคล็ด ซึ่งกลุ่มคนที่เสี่ยง ได้แก่

• พนักงานออฟฟิศ : ใช้มือจับเมาส์และพิมพ์คีย์บอร์ดท่าเดิมหลายชั่วโมง

• แม่ครัว พ่อครัว : คนที่ต้องใช้มือ ซอยสับหั่นวัตถุดิบ รวมถึงกระดกกระทะต่อเนื่องทุกวัน

• ผู้ที่ทำงานฝีมือ : ไม่ว่าจะเป็นช่างศิลป์ที่ใช้มือวาดระบาย พนักงานที่ยกและแพ็กพัสดุ หรือคนทำสวนที่ต้องขุดดิน ยกอุปกรณ์หนัก ซึ่งต้องใช้ข้อมือเป็นประจำ

2. ใช้มืออุ้มลูกหลังคลอด

โดยเฉพาะคุณแม่หลังคลอดทารกหรือผู้สูงอายุที่ช่วยดูแลหลาน มักเป็นได้ง่าย เพราะการอุ้มลูกในทุกวัน ทำให้มือและกล้ามเนื้อแขนทำงานหนัก รวมถึงบริเวณนิ้วโป้งและมือล้าจากการออกแรงอุ้มทารกอยู่ตลอดเวลา ทำให้เกร็งและอักเสบสะสม

3. เล่นกีฬาหรือใช้มือผิดจังหวะ

อีกหนึ่งสาเหตุที่เกิดบ่อยของอาการมือเคล็ด มาจากเล่นกีฬาออกกำลังกาย ซึ่งกีฬาแต่ละชนิดมีอาการาดเจ็บที่แตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น

• กอล์ฟ : การสวิงที่ไม่ถูกวิธี แรงสั่นอาจย้อนกลับมาที่มือโดยตรง เสี่ยงต่อการมือเคล็ด

• ปีนหน้าผา : การเกร็งมือจากการจับและพยุงตัว อาจทำให้มือและแขนล้าจนเคล็ดได้

• โบว์ลิ่ง : ขณะโยนมือจะเกิดการหมุน สร้างแรงบิดที่สะสมในเส้นเอ็นซ้ำ ๆ จนรับภาระหนัก

• แบดมินตัน : การใช้ข้อมือตบหรือดันลูกขนไก่ในจังหวะฉับพลัน ทำให้เกร็งสะสมและเกิดมือเคล็ดได้

• มวย : การเจอแรงกระแทกอย่างรุนแรงต่อเนื่อง เสี่ยงข้อมืออักเสบ เคล็ด หรือเอ็นฉีกได้เมื่อชกผิดรูปแบบ

• วอลเลย์บอล/บาสเกตบอล : การรับบอลหลากรูปแบบ หลายจังหวะ อาจทำให้มือเคล็ดหรือบิดได้ง่าย

• ฟุตบอล : ในจังหวะการปะทะหรือการใช้มือผลักฝั่งตรงข้ามในทันที เอ็นข้อมืออาจฉีกขาดหรือบาดเจ็บได้ทันที

• การยกเวทหรือวิดพื้น : การใช้มือและแรงแขนต้านและผลักน้ำหนัก ถ้าฟอร์มผิดหรือใช้น้ำหนักมากเกิน เอ็นข้อมืออาจฉีกขาดได้

• เทนนิส : การตีที่รุนแรง ข้อมือและช่วงแขนจะรับแรงสั่นจากการปะทะ ทำให้เสี่ยงมือเคล็ดและข้อศอกอักเสบ (Tennis Elbow) ในระยะยาว

4. ยกของที่มีน้ำหนัก

สิ่งของที่มีน้ำหนักเยอะมากเกิน เมื่อต้องใช้แรงยกหรือยกผิดท้า ทำให้มือทั้ง 2 ข้างและลำตัวต้องรับแรงกดทับมากเกิน ยิ่งถ้ายกผิดมุมก็ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อมือเคล็ดและลำตัวช่วงล่างบาดเจ็บได้

5. อุบัติเหตุหรือการกระแทก

ไม่ว่าจะตอนหกล้มแล้วเอามือยันพื้นหรือรับแรงกระแทกโดยตรง อาจทำให้เอ็นยืดและฉีกขาดได้ง่ายทำให้รู้สึกเจ็บและขยับมือลำบาก จนเกิดการบวม

6 ลักษณะอาการมือเคล็ด

อุบัติเหตุหรือการใช้งานมือจนอักเสบหรือมือเคล็ด โดยสังเกตอาการเบื้องต้นและสัญญาณเสี่ยงได้ 6 แบบ

1. ปวดข้อมือตอนกลางคืนหรือตอนที่ไม่ได้ขยับมือ : สัญญาณเตือนมืออักเสบจากการสะสมมานาน

2. รู้สึกเจ็บจนหยิบจับสิ่งของไม่ได้ : สัญญาณเตือนเอ็นข้อมืออักเสบมากกว่าที่คิด

3. รู้สึกปวดมือ แม้จะพักมาหลายวัน : สัญญาณเตือนว่าเอ็นกล้ามเนื้ออาจเสียหายหนัก

4. เจ็บจนงอหรือยืดเหยียดมือไม่ได้ : สัญญาณเตือนว่ากล้ามเนื้อและเส้นเอ็นเกิดการอักเสบรุนแรง

5. เจ็บลามไปแขนหรือมือข้างเดียวกัน : สัญญาณเตือน ไม่ใช่แค่เอ็นข้อมือ แต่เส้นประสาทก็ได้รับผลกระทบ

6. มีไข้ บวม แดง และร้อน : สัญญาณเตือนว่าร่างกายอักเสบหรือติดเชื้อ

ดูแลมือเคล็ดด้วยหลักการ RICE

การดูแลเบื้องต้น สิ่งแรกที่ควรทำคือ หยุดใช้งานมือทันที และเริ่มดูแลด้วยหลัก RICE วิธีที่ช่วยลดการบาดเจ็บและช่วยฟื้นตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

• R (Rest) : พักข้อมือ เพื่อลดอาการบาดเจ็บจนกว่าจะหายดี

• I (Ice) : ประคบเย็นครั้งละประมาณ 10-15 นาทีภายใน 48 ชั่วโมงที่เกิดอาการ เพื่อลดการบวมและบรรเทาปวด (ไม่ควรใช้น้ำแข็งประคบโดยตรง)

• C (Compression) : ใช้อุปกรณ์ยึดหรือรัดข้อมือในแน่นพอดี เพื่อจำกัดการเคลื่อนไหว

• E (Elevation) : ยกมือให้สูงเหนือระดับหัวใจเป็นประจำ เพื่อให้เลือดไหลเวียน ลดอาการบวม

การรักษาอาการมือเคล็ดในระยะยาว

หลังจากที่เราดูแลและบรรเทาอาการมือเคล็ดได้แล้ว สิ่งที่ควรทำต่อไปเพื่อให้มือกลับมาใช้งานเป็นปกติอีกครั้ง ก็คือ

• หยุดการใช้มือข้างที่ปวด : อาจมีการใส่เฝือก เพื่อลดการใช้งานมือระหว่างรักษา

• ทานยาลดการอักเสบ ชนิดไม่มีสเตียรอยด์ : เพื่อลดการปวดอักเสบ (ควรรับประทานยาตามคำแนะนำของเภสัชกรหรือตามที่แพทย์สั่ง)

• ประคบอุ่น : หลังจากประคบเย็น สามารถประคบอุ่นได้ทันที เพื่อฟื้นฟูความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อและเอ็นข้อมือช้า ๆ

• ใช้สเปรย์นวดบรรเทาอาการปวด : ตัวช่วยดูแลเบื้องต้นที่บ้านในช่วงที่ยังปวดและยังไม่ได้พบแพทย์

อาการมือเคล็ดแบบไหนต้องรีบพบแพทย์ ?

แม้ว่าเราจะดูแลตัวเองเบื้องต้นได้ที่บ้าน แต่มีสัญญาณของอาการมือเคล็ดบางอย่างที่ ควรรีบไปพบแพทย์ ไม่ว่าจะเป็น

• ปวดข้อมือรุนแรงหรือบวมผิดปกติ ไม่ลดลงหลังประคบเย็น หยุดพัก หรือแม้แต่ทายาก็ไม่หาย

• ข้อมือดูผิดรูปหรือมีส่วนที่นูนผิดปกติ

• รู้สึกชา อ่อนแรง หรือขยับมือยาก

• อาการมือเคล็ดไม่ดีขึ้น แม้ผ่านไปหลายสัปดาห์

• มีไข้พร้อมกับบวม แดง และร้อนที่ข้อมือ

วิธีรักษาเมื่ออาการเข้าขั้นรุนแรง

เมื่อแพทย์พิจารณาว่ามือเคล็ดรุนแรงหรืออันตราย อาจแนะนำให้รักษาด้วย 2 วิธี ดังนี้

1. ฉีดสเตียรอยด์ (Steroid Injection) โดยส่วนใหญ่แนะนำฉีดไม่เกิน 2 ครั้ง เพื่อลดการอักเสบเรื้อรัง หากอาการไม่ดีขึ้น อาจต้องรักษาด้วยการผ่าตัดต่อไป

2. การผ่าตัด (Surgery) เป็นการผ่าตัดเล็กเฉพาะจุดตรงปลอกหุ้มเส้นเอ็น เพื่อลดการกดเบียด ให้เส้นเอ็นขยับได้ง่ายขึ้น (แผลผ่าตัดขนาดประมาณ 1 ซม. ใช้เวลาผ่าตัดไม่นาน และไม่ต้องนอนพักที่โรงพยาบาล)

สรุป : มือเคล็ดดูแลได้ตั้งแต่เริ่ม ถ้าดูแลอย่างถูกวิธี

มือเคล็ด สามารถเกิดขึ้นทุกสถานการณ์ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะนั่งทำงานในออฟฟิศ เล่นกีฬา ยกของหนัก หรืออุ้มลูกน้อย เป็นต้น สิ่งสำคัญคือ ไม่ละเลยหรือปล่อยทิ้งไว้ เพียงแค่คิดว่าเดี๋ยวก็หาย การดูแลตั้งแต่ต้นจะช่วยลดการบาดเจ็บและฟื้นฟูกล้ามเนื้อได้เร็วขึ้น

รวมถึง หากมียาทาหรือสเปรย์บรรเทาอาการปวดพกติดตัวหรือติดโต๊ะทำงานไว้ จะช่วยให้พร้อมรับมือและดูแลตนเองเบื้องต้นได้ทันทีเมื่อเกิดอุบัติเหตุ อย่างไรก็ตาม ถ้าอาการมือเคล็ดยังไม่ดีขึ้น เราแนะนำให้ไปพบแพทย์เพื่อเช็กอาการอย่างละเอียดและแก้ปัญหาได้ตรงจุด ดีกว่าปล่อยให้อักเสบเรื้อรังจนรักษายากในอนาคต