แชมพูสระผมทำมาจากอะไร ? จุดกำเนิดจากภูมิปัญญาสู่การเปลี่ยนโลก

หลายคนมักคิดว่า ผลิตภัณฑ์ในห้องน้ำอย่างแชมพูสระผมเป็นสิ่งที่มนุษย์เพิ่งค้นพบ แต่ที่จริงแล้วรู้ไหมว่า แชมพูมีประวัติมายาวนานกว่าพันปี และเป็นภูมิปัญญาที่ส่งต่อกันมาจากประเทศหนึ่งสู่อีกประเทศหนึ่ง จนกลายเป็นผลิตภัณฑ์ดูแลผมที่ทุกบ้านต้องมีอย่างในทุกวันนี้

ศิริราชบำรุงเวชพาทุกคนมาเจาะลึกจุดกำเนิดของแชมพูสระผมที่เราใช้ และไขข้อสงสัยว่าแชมพูทำมาจากอะไร

แชมพูสระผม มาจากไหน ?

ก่อนที่จะมีแชมพูสระผม ภูมิปัญญาเรื่องการทำความสะอาดผมนั้นมีมายาวนานตั้งแต่สมัยอียิปต์โบราณ ด้วยการใช้น้ำเปล่าผสมกับน้ำส้มสายชู เพื่อล้างผมและหนังศีรษะ นอกจากนี้ในหลาย ๆ ประเทศยังใช้สบู่จากส่วนผสมธรรมชาติอย่าง ไขมันสัตว์และเถ้าถ่านในการสระผม

แต่คำว่า “แชมพู” หรือ “Chāmpo” ในภาษาฮินดี มีต้นกำเนิดมาจากประเทศอินเดียในช่วงปี 1500 หมายถึงการนวดผ่อนคลาย ซึ่งเป็นการใช้ส่วนผสมจากธรรมชาติอย่าง ผลไม้ สมุนไพร และดอกไม้ นำมานวดลงบนหนังศีรษะ โดยใช้ในการประกอบพิธีกรรม

จนในช่วงการปฏิวัติอุตสาหกรรม Sake Dean Mahomed พ่อค้าชาวอินเดียนำคำว่า “แชมพู” เข้าไปเผยแพร่ในเมืองไบรตัน ประเทศอังกฤษ ด้วยกิจการโรงอาบน้ำติดทะเล บริการอบไอน้ำแบบอินเดีย และบริการนวดหนังศีรษะด้วยน้ำมันหอมจากอินเดียที่ทำให้คำว่าแชมพูแพร่หลาย ซึ่งกิจการของ Mahomed ได้รับความนิยมอย่างมากในชนชั้นสูงและเหล่าคนรวย จนทำให้กิจการโรงอาบน้ำแพร่หลายไปทั่วเมือง

การคิดค้นแชมพูสระผมที่ใช้กันทุกวันนี้

แม้ Mahomed จะเป็นคนทำให้คำว่าแชมพูแพร่หลายในประเทศอังกฤษ แต่คอนเซปต์ของผลิตภัณฑ์สระผมเหลวก็ยังไม่เกิดขึ้น จนกระทั่งในปี 1903 ที่ Hans Schwarzkopf นักเคมีชาวเยอรมันและเจ้าของร้านขายยา-น้ำหอมในเบอร์ลิน ได้เปิดตัวผลิตภัณฑ์ผงสระผม ใช้ผสมกับน้ำและชโลมสระบนหนังศีรษะ ซึ่งได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก จนคนสมัยนั้นเลิกใช้สบู่ก้อนสระผมแบบเดิม และหันมาใช้ผงแชมพูของ Schwarzkopf

และในปี 1927 Schwarzkopf ได้เปิดตัวแชมพูชนิดเหลวเป็นครั้งแรก ซึ่งเป็นการบุกเบิกนวัตกรรมต่าง ๆ เกี่ยวกับการสระผม และทำให้การดูแลผมกลายเป็นเทรนด์ยอดนิยม จนเกิดเป็นการศึกษาอย่างจริงจัง และหลากหลายแบรนด์เริ่มคิดค้นแชมพูสระผมที่อ่อนโยนและทำความสะอาดได้ดีขึ้น รวมถึงสร้างแชมพูสูตรต่าง ๆ ตอบโจทย์ปัญหาหนังศีรษะที่คนพบเจอ เช่น แชมพูสำหรับผมแห้งเสีย แชมพูสำหรับรังแค แชมพูลดผมร่วง

ตัดภาพมาที่ปัจจุบัน เราจะเห็นได้ตามเชลฟ์ในห้างว่า แชมพูมีหลากหลายสูตรและแบรนด์ ทำให้ผู้บริโภคในปัจจุบันมีตัวเลือกเพิ่มมากขึ้น แต่ในขณะเดียวกันก็อาจสร้างความสับสน หลายคนจึงมักเลือกแบรนด์ที่ชื่อติดหู หรือแชมพูสระผมที่มีกลิ่นหอมมากกว่าแชมพูที่ตอบโจทย์กับปัญหาหนังศีรษะของรายบุคคลจริง ๆ

แชมพูที่ดีต้องมีคุณสมบัติอะไรบ้าง ?

แชมพูสระผมแต่ละสูตรให้ผลลัพธ์แตกต่างกันไปตามสภาพผม หนังศีรษะ และปัญหาที่ผู้ใช้กำลังพบเจอ แต่แชมพูสระผมที่ดีควรมีคุณสมบัติอย่างไร ศิริราชบำรุงเวชชวนคุณมารู้จักส่วนผสมที่ช่วยบำรุงผม

• Niacinamide (Vitamin B3) - ช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือด ทำให้ออกซิเจนและสารบำรุงเข้าไปเลี้ยงรากผมได้ดี กระตุ้นการเจริญเติบโต ทำให้ผมแข็งแรง ดกหนา

• Arginine - กรดอะมิโนที่ช่วยเรื่องการเจริญเติบโตของเส้นผม เพิ่มปริมาณของอีลาสติน ช่วยให้ผมแข็งแรง ช่วยซ่อมแซมเส้นผมที่เสียหาย และปกป้องจากอันตรายในสภาพแวดล้อม

• Pentavitin - สารที่ช่วยรักษาความชุ่มชื้นไว้ในเส้นผมและหนังศีรษะยาวนาน ช่วยทำให้ผมนุ่มลื่น

• Bisabolol - เป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยลดการอักเสบและเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับหนังศีรษะ

นอกจากนี้แชมพูสระผมที่ดีควรปราศจากสารที่อาจทำให้ระคายเคืองหรืออุดตันหนังศีรษะ เช่น พาราเบน หรือซิลิโคน อย่าง Mild Shampoo ซึ่งเป็นแชมพูศิริราช บำรุงเวชสูตรอ่อนโยนต่อหนังศีรษะ อุดมไปด้วยสารที่ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้น กำจัดความมันส่วนเกินและสิ่งสกปรกบนหนังศีรษะ เช่น Niacinamide, Pentavitin, และ Arginine ทำให้หนังศีรษะแข็งแรงและเส้นผมนุ่มลื่น

สรุป : การดูแลอนามัยบนหนังศีรษะเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานในหลากหลายวัฒนธรรม ตั้งแต่การใช้สบู่จากไขมันสัตว์ในการสระผม ไปจนถึงสมุนไพรและดอกไม้ในการนวดหนังศีรษะ จนมีการคิดค้นแชมพูสระผมแบบเหลวที่เปลี่ยนรูปแบบแชมพูให้เป็นมากกว่าการทำความสะอาด และพัฒนากลายเป็นสูตรต่าง ๆ ที่เราเห็นในปัจจุบัน